AS9100, EN9100 ve JISQ9100 belgeleri, havacılık, uzay ve savunma sanayinde kalite yönetim sistemleri için zorunlu olan uluslararası standartlardır. Üç farklı isim — AS9100 (Amerika), EN9100 (Avrupa), JISQ9100 (Japonya) — aslında aynı standardı temsil eder; sadece bölgesel adlandırmaları farklıdır. Boeing, Airbus, Lockheed Martin ve benzeri büyük havacılık üreticilerinin tedarik zincirine girmek isteyen her firma için bu sertifika bir kapı bekçisi niteliğindedir.
Bu yazıda AS/EN/JISQ 9100 ailesinin ne olduğunu, ISO 9001'den farkını, sertifikasyon sürecini ve Türk havacılık tedarikçilerinin pazar fırsatlarını ele alıyoruz.
İlgili link: Pazara Giriş Belgeleri Rehberi - PDF
AS9100 / EN9100 / JISQ9100 Nedir ve Nereden Geldi?
Bu standart, International Aerospace Quality Group (IAQG) tarafından havacılık sektörünün özel ihtiyaçlarını karşılamak üzere geliştirilmiştir. ISO 9001'in havacılık adaptasyonudur ve ISO 9001'in tüm gerekliliklerini içerip üzerine sektörel ek şartlar koyar.
Bölgesel adlandırmalar:
AS9100: Society of Automotive Engineers (SAE) tarafından yayımlanan Amerika sürümü
EN9100: Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN) tarafından yayımlanan Avrupa sürümü
JISQ9100: Japon Sanayi Standartları (JIS) tarafından yayımlanan Japonya sürümü
Üç sürüm teknik içerik olarak özdeştir; bir bölgede alınan sertifika diğer bölgelerde de geçerli sayılır. Standart düzenli olarak güncellenir; mevcut sürüm AS9100D / EN9100:2018'dir.
AS9100, kullanıldığı ortamdaki riskleri (uçak parçası gibi insan hayatına doğrudan etki eden ürünler) yönetmek için ek şartlar getirir: konfigürasyon yönetimi, risk yönetimi, sahte parça önleme, izlenebilirlik, ürün güvenliği, FOD (Foreign Object Debris) kontrolü.
AS9100 ile ISO 9001 Arasındaki Fark Nedir?
İki standart aynı kalite yönetim felsefesini paylaşır ama AS9100 havacılığa özgü gereklilikler ekler. ISO 9001 her sektör için genel; AS9100 havacılık için özelleştirilmiştir.
AS9100'ün ISO 9001'e eklediği başlıca gereklilikler:
Konfigürasyon yönetimi: Ürünün her bileşeninin tam izlenebilirliği
Risk yönetimi: Sistematik risk değerlendirmesi ve azaltma planları
Sahte parça önleme (Counterfeit Parts Prevention): Karşı parça riski yönetimi
Ürün güvenliği: Operasyonel ortamdaki güvenlik kriterleri
FOD kontrolü: Yabancı cisim girişini önleme
Süreç değişiklik kontrolü: Onaysız süreç değişikliklerinin önlenmesi
İlk parça muayenesi (First Article Inspection — FAI): Yeni üretilen parçanın detaylı denetimi
ISO 9001 sertifikalı bir firma AS9100'e geçiş için yaklaşık %30-40 ek dokümantasyon ve süreç yatırımı yapmak zorundadır. Sıfırdan AS9100 ise ISO 9001 + havacılık ek gereklilikleri olarak ele alınır.
İlgili link: CNC Takım Tezgahları ve Metal Şekillendirme Makinaları İhracatı
AS9100 Sertifikası Nasıl Alınır?
AS9100 sertifikasyon süreci tipik olarak 9-18 ay sürer ve disiplinli bir sistem kurulumu gerektirir.
Sertifikasyon süreci adımları:
Boşluk analizi: Mevcut sistemin standartla karşılaştırılması
Sistem tasarımı: Standart gerekliliklerini karşılayan prosedürlerin yazılması
Eğitim: Tüm kademelerde AS9100 farkındalığı ve görev bazlı eğitimler
Sistem uygulaması: Yazılı prosedürlerin günlük operasyona dahil edilmesi
İç denetim: Sertifikasyon öncesi iç denetim ve düzeltici aksiyonlar
Yönetim gözden geçirme: Üst yönetimin sistemin etkinliğini değerlendirmesi
Stage 1 audit: Belgelendirme kuruluşunun dokümantasyon denetimi
Stage 2 audit: Sahada uygulama denetimi
Belge düzenleme: Belge geçerlilik süresi üç yıl, yıllık gözetim denetimleri
Belgelendirme kuruluşu seçimi kritiktir. IAQG tarafından akredite edilmiş kuruluşlar arasından (TÜV, DNV, Bureau Veritas, SGS, DQS gibi) seçim yapılmalıdır.
İlgili link: BAZ Girişim Devlet Destekleri Hizmeti
AS9100 Hangi Sektörler ve Firmalar İçin Zorunludur?
AS9100 doğrudan bir yasal zorunluluk değildir; ancak havacılık tedarik zincirinde fiili zorunluluktur. Büyük üreticilerin onaylı tedarikçi listesinde yer almak isteyen her firma için kapı bekçisidir.
AS9100'ün uygulandığı sektörler:
Uçak ve helikopter üretimi: Boeing, Airbus, Embraer, Bombardier
Uzay araçları: SpaceX, Blue Origin, uydu üreticileri
Savunma sanayi: Lockheed Martin, BAE Systems, Northrop Grumman
Havacılık motorları: GE Aerospace, Rolls-Royce, Pratt & Whitney, Safran
MRO (Maintenance, Repair, Overhaul): Havayolu bakım ve onarım operasyonları
Avionik: Elektronik uçuş sistemleri
Türk tedarikçilerin hedef alanları:
Aerostructure parçaları (gövde, kanat bileşenleri)
Motor parçaları ve döner ekipman
Elektrik ve elektronik bileşenler
İnce mekanik parça ve montaj
Yer destek ekipmanları
Test ve ölçüm cihazları
Yazılım ve gömülü sistemler
Türkiye Havacılık Sanayii (TUSAŞ) ve büyük Türk havacılık projeleri (HÜRJET, GÖKBEY, KAAN), Türk tedarikçilerini AS9100 yolculuğuna teşvik eden önemli iç pazar dinamikleridir.
AS9100 Belgesi Hangi Pazar Fırsatlarını Açar?
AS9100, küresel havacılık tedarik zincirinin sınırlı bir kulübüne erişim kartıdır. Bu sertifika olmadan Tier 1 ve Tier 2 havacılık üreticilerine satış mümkün değildir.
AS9100'ün açtığı pazar fırsatları:
Boeing tedarikçi listesi: Boeing onaylı tedarikçi havuzuna giriş hakkı
Airbus supplier portal: Airbus tedarik portalında listelenme
NATO tedarik: NATO ülkelerinin savunma ihalelerine katılım yetkisi
AS9120 / AS9110 ekleri: Dağıtıcı ve MRO sertifikaları için temel
Yıllık 1-10 milyon EUR sözleşmeler: Tipik havacılık tedarik anlaşma büyüklüğü
Uzun vadeli müşteri ilişkileri: Havacılık programları onlarca yıl sürer
Yüksek marjlar: Sertifikasız rakiplere göre %30-60 daha yüksek fiyat marjı
Türk havacılık tedarikçisi pazarı son 10 yılda hızla büyümüştür ve önümüzdeki 10 yılda da büyümesi beklenmektedir. TUSAŞ, ROKETSAN, ASELSAN gibi büyük yerli oyuncular yanında Pegasus, Turkish Aerospace, ALP Aviation gibi tedarikçiler de uluslararası havacılık değer zincirinde yer almaktadır.
AS9100 Belgesi Pazara Giriş Belgesi Desteği Kapsamında mı?
Evet, AS9100 / EN9100 / JISQ9100 sertifikasyonu Ticaret Bakanlığı'nın Pazara Giriş Belgesi destek programının kapsamına girer. Sertifikasyon yatırımının önemli bir kısmı geri kazanılabilir.
Pazara Giriş Belgesi destek parametreleri:
Destek oranı: %50
Üst limit: 19.728.672 TL TL (güncel yıllık tutar)
Kapsama giren maliyetler: Belgelendirme kuruluşu ücreti, danışmanlık, test
Başvuru: İhracatçı Birliği aracılığıyla
Sertifikasyon süreci uzun ve maliyetli olduğundan, devlet desteğinden faydalanmak yatırım kararını çok daha cazip hale getirir. Başvuru sürecinin doğru yönetilmesi için danışmanlık alınması önerilir.
İlgili link: Devlet destekleri rehberimizi inceleyin.
Sıkça Sorulan Sorular
AS9100 mi EN9100 mı almak gerekir?
İçerik olarak aynı standart oldukları için aynı sertifikayı temsil ederler. Belgelendirme kuruluşu seçilirken kuruluşun adlandırmasına göre belge ya AS9100 ya da EN9100 ya da JISQ9100 olarak düzenlenir. Üçü de küresel olarak kabul görür. Türk üreticiler için Avrupa pazarı ağırlıklı operasyon yapılıyorsa EN9100 etiketli belge daha yaygın tercih edilir.
AS9100 belgesi kaç yıl geçerli?
Belge üç yıl geçerlidir. Bu süre boyunca yıllık gözetim denetimleri (surveillance audit) yapılır. Sertifikasyon yenileme döneminde tam yeniden denetim gerekir. Denetimlerde tespit edilen majör uygunsuzluklar belgenin askıya alınmasına neden olabilir.
ISO 9001'imiz var, AS9100'e geçiş ne kadar sürer?
ISO 9001 zaten kurulu bir firma için AS9100 geçişi tipik olarak 6-9 ay sürer. Ek dokümantasyon, ek eğitimler ve havacılık spesifik süreçlerin (FAI, FOD, konfigürasyon yönetimi) kurulması ana zaman tüketicilerdir. Sıfırdan AS9100 için 12-18 ay süre öngörmek gerçekçidir.
Türkiye'de AS9100 denetim yapan kuruluşlar hangileri?
Türkiye'de TÜV SÜD, TÜV Rheinland, DNV, DQS, Bureau Veritas, SGS gibi büyük belgelendirme kuruluşlarının ofisleri AS9100 denetimi yapabilmektedir. Tüm bu kuruluşların IAQG akreditasyonu olmalıdır; akreditasyonsuz kuruluştan alınan belge havacılık müşterileri tarafından kabul edilmez.
Sertifikasyon maliyeti yaklaşık ne kadardır?
Firma büyüklüğüne, süreç karmaşıklığına ve seçilen belgelendirme kuruluşuna göre toplam yatırım 40.000-120.000 EUR aralığında olabilir. Pazara Giriş Belgesi desteği ile bu maliyetin %50'si geri kazanılabilir. ROI değerlendirmesinde Boeing/Airbus tedarik zincirinden gelecek uzun vadeli sözleşmeler değerlendirilmelidir.
Havacılık Tedarik Zinciri Müşterilerinizi bazexport ile Bulun
bazexport, AS9100 sertifikalı Türk havacılık tedarikçileri için Boeing, Airbus, Embraer, Lockheed Martin gibi büyük üreticilerin onaylı tedarikçi yönetimi departmanlarındaki karar vericileri doğrulanmış iletişim bilgileriyle birlikte sunar. AIDA modelinde teknik dil ile kişiselleştirilmiş outreach kampanyaları ve sektörel niyet sinyallerinin takibi. Havacılık değer zincirinde yer almak için bazexport'u ücretsiz deneyin.
İlgili link: bazexport.com ücretsiz demo isteyin.
.png)