Özbekistan'a İhracat: Elektrik-Elektronik Sektöründe Pazara Giriş Rehberi
Özbekistan'a ihracat, elektrik-elektronik sektöründe faaliyet gösteren Türk üreticiler için Orta Asya'nın en büyük fırsatlarından birini sunuyor. Ülkenin elektrik-elektronik ithalatı son 5 yılda yaklaşık üç kat artarak 2024 yılında 4 milyar dolar seviyesine ulaştı. Türkiye ise bu pastadan yaklaşık 189 milyon dolarlık pay alıyor — yani toplam ithalatın yalnızca %3'ünü karşılıyoruz.
Bu tablo iki şeyi aynı anda söylüyor: Pazar büyüyor ve Türkiye'nin büyüme alanı geniş. Ancak Özbekistan, hazırlıksız girilecek bir pazar değil. A sınıfı enerji verimliliği şartı, zorunlu uygunluk değerlendirmesi, sevk öncesi inceleme ve GOST standart sistemi gibi teknik engeller, plansız firmaları daha gümrük aşamasında durdurabiliyor.
BAZ Girişim olarak yürüttüğümüz hedef ülke analizlerinde sık gördüğümüz hata şudur: Firmalar önce ürün gönderip sonra mevzuatı öğrenmeye çalışır. Doğru yaklaşım ise pazarı, düzenlemeleri ve dağıtım yapısını önceden haritalamaktır. Bu rehber, Ticaret Bakanlığı Taşkent Ticaret Müşavirliği'nin Ekim 2025 tarihli pazar araştırması raporundaki verilere dayanarak bu haritayı çıkarıyor.
Pazar Araştırması ve Müşteri Keşfi Hizmetimizi inceleyin.
Özbekistan Elektrik-Elektronik Pazarı Ne Kadar Büyük?
Özbekistan elektrik-elektronik pazarının ithalat büyüklüğü 2024 yılında yaklaşık 4 milyar dolardır. Yerli üretim ise 31 trilyon UZS (yaklaşık 2,45 milyar USD) seviyesindedir ve ülkede bu sektörde faaliyet gösteren yaklaşık 100 üretici bulunmaktadır. Bu üreticilerin %18'i kablo ve tel, %36'sı elektrikli ev aletleri, %44'ü diğer elektrik-elektronik ürünleri üretiyor.
Pazarın büyümesini besleyen üç temel dinamik var. Birincisi, nüfus her yıl ortalama 725 bin kişi artıyor. İkincisi, kişi başına düşen gelirin reel büyüme oranı son 5 yılda yıllık ortalama %5 seviyesinde seyrediyor. Üçüncüsü, 2017'den bu yana ülke ekonomisi %65 büyüyerek 115 milyar dolarlık bir hacme ulaştı. Hızlanan sanayileşme ve 2023'te yaşanan enerji krizi, özellikle enerji ekipmanlarına olan talebi kalıcı biçimde artırdı.
Ticaret Bakanlığı – Özbekistan Ülke Sayfası
Özbekistan İthalatında Hangi Ülkeler Öne Çıkıyor?
Özbekistan'ın elektrik-elektronik ithalatında açık ara lider Çin'dir; 3,9 milyar dolarlık ithalat ile pazarın %63'ünü tek başına elinde tutuyor. Çin'i Rusya (%6), Japonya ve Güney Kore (%4'er) takip ediyor. Türkiye ise 188,7 milyon dolar ile 7. sırada yer alıyor.
Bu sıralama Türk firmaları için bir gerçeği netleştiriyor: Özbekistan'da fiyat rekabeti Çin ile yapılır. Fiyat, Özbek alıcının tercihinde önde gelen unsurdur. Ancak pazarda güçlü ve olumlu bir Türk Malı algısı da bulunuyor. Bu nedenle doğru strateji, Çin'le fiyatta boğuşmak yerine kalite algısı, teknik destek, teslimat hızı ve satış sonrası hizmet üzerinden konumlanmaktır.
Türkiye'nin Özbekistan'a en çok ihraç ettiği ürün gruplarına bakıldığında elektrik kontrol ve dağıtım panoları (2024'te 26,4 milyon USD), dizel elektrojen grupları (13,3 milyon USD) ve izole elektrik iletkenleri (12,9 milyon USD) öne çıkıyor. Pano ürün grubunda Türkiye, Özbekistan'ın toplam ithalatından %1,2 pay alıyor — pazarın en güçlü olduğumuz kalemlerinden biri bu.
Özbekistan'da Hangi Bölgeler Hedeflenmeli?
Özbekistan pazarına girişte öncelikli hedef bölge Taşkent Şehri ve Taşkent Vilayeti'dir. Bu iki bölge, ülkenin toptan ticaret hacminin %66'sını, perakende ticaretin %36'sını ve toplam ithalatın %61'ini gerçekleştiriyor. İthalat yapan firmaların %45'i Taşkent Şehri'nde konumlanmış durumda. Ayrıca Taşkent'te ortalama maaşlar ülke ortalamasının %70 üzerinde — yani alım gücü de burada yoğunlaşıyor.
Dağıtım yapısı da bu tabloyu doğruluyor. Ürünler büyük ölçüde Taşkent'ten diğer bölgelere dağıtılıyor. Elektrik-elektronik ürünlerinde önde gelen toptancı pazarı Taşkent'teki "Malika Bozor"dur. Perakende ticaretin büyük bölümü de hâlâ pazar (bozor) sisteminde dönüyor. Bu, Batı Avrupa tarzı organize perakende zinciri beklentisiyle giden firmalar için önemli bir kültürel farktır.
İkincil hedef bölgeler ise Semerkant, Buhara, Fergana, Andican ve Namangan'dır. Semerkant ve Fergana, perakende ticarette %9'ar pay ile Taşkent'ten sonra gelen en büyük pazarlardır.
İhracat Danışmanlığı Hizmetimizi inceleyin.
Özbekistan'a İhracatta Hangi Belgeler Zorunlu?
Elektrik-elektronik ürünleri Özbekistan'da zorunlu uygunluk değerlendirmesine tabidir. Ülke yalnızca GOST Standart Belgesini kabul ediyor; CE işareti tek başına yeterli değildir. Zorunlu onaya tabi ürün listesi, 30 Ocak 2021 tarihli ve 43 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiştir. Standardizasyon, metroloji ve sertifikasyondan sorumlu ulusal kuruluş Uzstandard Ajansı'dır.
Uygunluk belgesi bulunmayan ürünlere gümrükte fiziki kontrol, kalite ve güvenlik testleri ile laboratuvar incelemesi uygulanıyor. Bu, hem zaman hem maliyet kaybı demektir. Bu nedenle sertifikasyon sürecini sevkiyattan önce tamamlamak, pazara giriş planının ilk adımlarından biri olmalıdır.
Buna ek olarak birçok ürün grubunda sevk öncesi inceleme (PSI) zorunluluğu bulunuyor. UHY Appraisers, Sunchine Inspection, OMIC ve Engineering Bureau Franke International gibi yetkilendirilmiş gözetim şirketleri; elektrik motorları, jeneratörler, klima üniteleri, monitörler, su ısıtıcıları ve beyaz eşya gibi geniş bir ürün yelpazesini denetliyor. Hangi ürünün hangi gözetim firmasının kapsamında olduğunu ihracat öncesinde teyit etmek gerekir.
Ambalajlama tarafında da dikkat edilmesi gereken bir detay var: Ürünler Özbekistan'da genellikle açık havada depolanıyor. Bu nedenle ambalajın suya ve ısıya dayanıklı olması fiili bir zorunluluktur. Ayrıca 21 Kasım 2020 tarihli ve 737 sayılı Karar kapsamında bazı elektrik-elektronik ürünler için zorunlu dijital işaretleme sistemi uygulanıyor.
A Sınıfı Enerji Verimliliği Şartı Neden Kritik?
Özbekistan, A sınıfı enerji verimliliğine sahip olmayan enerji yoğun elektrikli ev aletlerinin ithalatını yasaklamıştır. 3 Aralık 2022 tarihli ve 436 sayılı Karar ile "B ve altı" enerji verimliliği kategorisindeki ürünlerin ülkeye girişi engellenmiştir. Yasak kapsamında merkezi ısıtma kazanları, kombi, klima, davlumbaz, dondurucu ve ısıtma-soğutma sistemleri dahil 18 ürün grubu bulunuyor.
Bu düzenlemenin kritik bir zorluğu var: A sınıfı şartı, ev tipi ve endüstriyel ürünler için ayrıştırılmamıştır. Yani endüstriyel bir soğutma sistemi ihraç ediyorsanız bile aynı verimlilik sınıfı beklentisiyle karşılaşabilirsiniz. Bu, özellikle iklimlendirme ve beyaz eşya üreticilerinin ürün gamını pazara girmeden önce gözden geçirmesini gerektiriyor.
Mevzuat tarafında bir yenilik daha yolda. 15 Ağustos 2025 tarihli ve 517 sayılı Karar ile elektrik-elektronik ürünlerde tehlikeli maddelerin kullanımını kısıtlayan, AB'nin RoHS Direktifi ile uyumlu bir teknik düzenleme kabul edildi. AB pazarına zaten RoHS uyumlu üretim yapan Türk firmaları için bu bir avantajdır; yalnızca iç pazara üretim yapan firmalar içinse yeni bir uyum maliyeti anlamına geliyor.
Özbekistan'da Gümrük Vergileri ve Muafiyetler Nasıl İşliyor?
Özbekistan'da gümrük vergisi oranları %0 ile %70 arasında değişiyor; ortalama oran ise 2017'den bu yana gerileyerek %7-8 seviyesine inmiştir. Katma değer vergisi %12 olarak uygulanıyor. Vergiler büyük çoğunlukla ad valorem (değer üzerinden) hesaplanmakla birlikte bazı ürünlerde spesifik vergiler de bulunuyor.
Türk ihracatçılar için en önemli avantajlardan biri, 1 Temmuz 2023'te yürürlüğe giren Türkiye-Özbekistan Tercihli Ticaret Anlaşması'dır (TTA). Anlaşma kapsamında elektrik-elektronik ürünleri de tercihli tarifeden yararlanabiliyor; bunun için EUR.1 Dolaşım Belgesi ibraz edilmesi gerekiyor. TTA'nın kapsamının genişletilmesine yönelik müzakereler Ekim 2024'te başladı ve devam ediyor — kapsam genişledikçe Türk ürünlerinin fiyat rekabetçiliği artacak.
Bir diğer önemli fırsat, teknolojik ekipman muafiyet listesidir. Ülkede benzeri üretilmeyen teknolojik ekipmanlar için gümrük vergisi ve KDV muafiyeti uygulanıyor. Listede 10'lu GTIP bazında 678 kalem ürün var; bunların 32'si 85. fasıldaki elektrikli makine ve cihazlar. Ürün 3 yaşından küçükse hem gümrük vergisinden hem KDV'den, 3 yaşından büyükse yalnızca gümrük vergisinden muaf tutuluyor. Endüstriyel ekipman üreticileri için bu liste, fiyatlandırma stratejisini doğrudan etkileyen bir değişkendir.
Özbekistan'da Müşteri ve Distribütör Nasıl Bulunur?
Özbekistan'da alıcı bulmanın en etkili üç kanalı fuarlar, sektörel dernekler ve birebir saha temasıdır. Devletin ekonomik hayattaki yönlendirici rolü nedeniyle kamu kurumları ve sektörel kuruluşlarla ilişki kurmak, pazarda tutunmanın önemli bir parçasıdır.
Sektörün çatı kuruluşu Uzeltexsanoat (Özbekistan Elektrik-Elektronik Firmaları Derneği), 75'ten fazla üyesiyle ülkenin elektrik-elektronik üretiminin %80'inden fazlasını temsil ediyor. Dernek aynı zamanda ihale duyuruları da yayımlıyor. Pazardaki önde gelen yerli oyuncular arasında Artel Electronics (beyaz eşya), Uzkabel ve Procab (kablo), Arca Group (elektrikli güç ekipmanları) sayılabilir. Bu firmalar hem potansiyel rakip hem de bazı ürün gruplarında potansiyel iş ortağıdır.
Fuar tarafında iki önemli etkinlik var: 12-14 Mayıs 2026'da düzenlenecek Power Uzbekistan ve 20-22 Ekim 2026'daki UzEnergy Expo. Her iki fuar da Ticaret Bakanlığı'nın fuar destekleri kapsamındadır — yani katılım maliyetinin bir bölümünü devlet desteğiyle karşılamak mümkündür. İthalatçı firma araştırması için yellowpages.uz ve goldenpages.uz gibi açık kaynaklar da başlangıç noktası olarak kullanılabilir.
Kamu alımları da ayrı bir kanaldır. etender.uzex.uz ve xarid.uzex.uz platformları ile "Ulusal Elektrik Şebekeleri" kurumunun ihale sayfaları, özellikle pano, trafo, kablo ve enerji ekipmanı üreticileri için düzenli takip edilmesi gereken adreslerdir.
Hizmetlerimizi inceleyin.
Lojistik ve Ödeme Tarafında Neler Bilinmeli?
Türkiye-Özbekistan taşımacılığında en çok tercih edilen mod karayoludur ve taşıma süresi 12-13 gündür. Tır bazında nakliye ücreti 6-7 bin dolar, parsiyel taşımada ise kilogram başına ortalama 0,45 dolardır. Üç ana güzergâh kullanılıyor: Gürcistan-Rusya-Kazakistan hattı, İran-Türkmenistan hattı ve Gürcistan-Azerbaycan (Ro-Ro)-Kazakistan hattı.
Ticari risk yönetimi bu pazarda özellikle önemlidir. Taşkent Ticaret Müşavirliği'nin raporu net bir uyarıda bulunuyor: Uzun süre tecrübe edilmeden firmalarla güvene dayalı işlem yapılmamalıdır. Partner firma hakkında ticari istihbarat toplanması, firmanın yerinde ziyaret edilmesi, imza yetkilerinin araştırılması ve sözleşmelerin yerel mevzuata uygun, tahkim ve mücbir sebep maddeleri içerecek şekilde hukuki danışmanlıkla hazırlanması gerekiyor. Mevzuatta para ve sermaye dolaşımına engel bulunmamakla birlikte uygulamada sınırlandırmalar yaşanabiliyor.
BAZ Girişim'in ticari istihbarat ve rekabet analizi çalışmaları tam bu noktada devreye girer: Muhatap firmanın ödeme gücü, ithalat geçmişi ve pazar konumu, iş ilişkisi kurulmadan önce veriyle doğrulanmalıdır.
Özbekistan Pazarına Giriş Stratejisi Nasıl Kurgulanmalı?
Özbekistan'a sistematik pazara giriş beş adımda kurgulanır. Birincisi, ürün bazında pazar doğrulaması: Kendi GTIP kodlarınızda Özbekistan'ın ithalat hacmini, Türkiye'nin payını ve rakip ülke fiyatlamalarını ITC Trade Map üzerinden analiz edin. İkincisi, mevzuat uyumu: GOST sertifikasyonu, enerji verimliliği sınıfı ve sevk öncesi inceleme gerekliliklerini sevkiyattan önce netleştirin.
Üçüncüsü, Taşkent odaklı kanal stratejisi: İthalatın yarısından fazlası Taşkent üzerinden döndüğü için ilk distribütör ve toptancı ilişkileri burada kurulmalıdır. Dördüncüsü, fuar ve saha teması: Power Uzbekistan gibi devlet destekli fuarları, birebir müşteri ziyaretleriyle birleştirin. Beşincisi, dijital görünürlük: Özbekistan'da en yaygın platformlar Telegram, Instagram ve Facebook'tur; tanıtım materyalleri Özbekçe veya Rusça hazırlanmalıdır.
Bu adımların her biri veri gerektirir. BAZ Girişim, hedef ülke raporlarından distribütör araştırmasına, Ticaret Bakanlığı destekleri danışmanlığından dijital ihracat pazarlamasına uzanan bu süreci firmalarla birlikte, uçtan uca yürütür.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Özbekistan'a ihracat yapmak karlı mı?
Özbekistan, elektrik-elektronik ithalatı son 5 yılda üç kat artarak 4 milyar dolara ulaşan, hızlı büyüyen bir pazardır. Ekonomi 2017'den bu yana %65 büyüdü, nüfus yılda ortalama 725 bin kişi artıyor ve pazarda olumlu bir Türk Malı algısı var. Ancak kârlılık, doğru ürün seçimi, mevzuat uyumu ve güvenilir partner bulmaya bağlıdır. Bilinçli hareket edildiğinde verimli ticaret yapılabilen ancak riskleri göz ardı edilmemesi gereken bir pazardır.
Özbekistan'a ihracatta hangi belgeler gerekiyor?
Elektrik-elektronik ürünleri zorunlu uygunluk değerlendirmesine tabidir ve Özbekistan yalnızca GOST Standart Belgesini kabul eder. Türkiye-Özbekistan Tercihli Ticaret Anlaşması kapsamındaki ürünlerde tercihli tarife için EUR.1 Dolaşım Belgesi gereklidir. Ayrıca birçok ürün grubunda yetkilendirilmiş gözetim şirketleri aracılığıyla sevk öncesi inceleme (PSI) zorunluluğu bulunur. Bazı ürünlerde zorunlu dijital işaretleme de uygulanır.
Özbekistan'da gümrük vergisi oranları ne kadar?
Özbekistan'da gümrük vergileri %0 ile %70 arasında değişir; ortalama oran %7-8 seviyesindedir. KDV %12 olarak uygulanır. Türkiye ile yürürlükteki Tercihli Ticaret Anlaşması kapsamındaki ürünler indirimli tarifeden yararlanır. Ülkede üretilmeyen 678 kalem teknolojik ekipman ise gümrük vergisi ve KDV muafiyeti listesindedir; 3 yaşından küçük ekipmanlar her iki vergiden de muaf tutulur.
Türkiye'den Özbekistan'a nakliye kaç gün sürer ve maliyeti nedir?
Türkiye-Özbekistan arasında en çok tercih edilen taşıma modu karayoludur ve yolculuk 12-13 gün sürer. Tır bazında nakliye ücreti 6-7 bin dolar arasında değişir; parsiyel taşımada kilogram başına ortalama 0,45 dolar ödenir. Başlıca güzergâhlar Gürcistan-Rusya-Kazakistan, İran-Türkmenistan ve Gürcistan-Azerbaycan (Ro-Ro)-Kazakistan hatlarıdır.
Özbekistan'da distribütör nasıl bulunur?
Özbekistan'da distribütör bulmanın en etkili yolları sektörel fuarlar, Uzeltexsanoat gibi sektör dernekleri ve birebir saha ziyaretleridir. Power Uzbekistan ve UzEnergy Expo fuarları Ticaret Bakanlığı fuar destekleri kapsamındadır. yellowpages.uz gibi açık kaynaklar başlangıç için kullanılabilir. Ancak iş ilişkisi kurmadan önce muhatap firmanın ödeme gücü ve ticari geçmişi mutlaka istihbarat çalışmasıyla doğrulanmalı, firma yerinde ziyaret edilmelidir.
Bize Ulaşın.
Özbekistan, doğru hazırlıkla girildiğinde Türk elektrik-elektronik üreticileri için yüksek potansiyelli bir pazardır. Ancak GOST sertifikasyonundan distribütör doğrulamasına uzanan süreç, veri ve sistematik bir plan gerektirir. BAZ Girişim, hedef ülke analizi, pazar araştırması, distribütör bulma ve Ticaret Bakanlığı destekleri danışmanlığıyla bu süreci firmanızla birlikte kurgular. Özbekistan pazarına giriş planınızı konuşmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
BAZ Girişim.
.png)