Kontrol belgesi kamu otoritesinin mevzuat uygunluğu onayıdır ve zorunlu hâllerde aranır; gözetim raporu, tarafların anlaşmasına dayalı olarak bağımsız özel şirketçe yapılan ticari tespittir.
Gözetim Raporu
Tanım
Gözetim raporu (inspection certificate), bağımsız bir gözetim şirketinin; malın miktarını, kalitesini, ambalajını veya yükleme koşullarını yerinde tespit ederek düzenlediği rapordur.
Bağlam
Gözetim, alıcı-satıcı güven açığını üçüncü tarafla kapatır: SGS, Bureau Veritas, Intertek, Cotecna gibi şirketler; yükleme öncesi muayene (PSI), tartı-sayım, numune alma-analiz, konteyner yükleme gözetimi ve mühürleme hizmetleri verir. Kapsam sözleşmeyle tanımlanır — 'gözetim yapıldı' cümlesi tek başına anlamsızdır; neyin, hangi standartla, hangi örnekleme planıyla tespit edildiği raporun değerini belirler.
Ödeme mimarisiyle bağlantısı güçlüdür: akreditiflerde ibraz belgesi olarak bağımsız gözetim raporu şart koşulabilir; bu, alıcıya 'para belgeyle ödenir ama belgenin arkasında bağımsız tespit vardır' güvencesi verir. İhracatçı tarafında iki dikkat noktası vardır: raporu düzenleyecek şirketin ve kapsamın akreditif metninde açıkça yazılması (muğlak şart, rezerv üretir) ve gözetim maliyet-süresinin (randevu, saha günü, rapor yazımı) termine ve fiyata eklenmesi. Emtia işlerinde gözetim raporu, sözleşmedeki nihai miktar-kalite tespitinin (final at loading) kendisi olabilir; bu durumda rapor, faturanın dayanağıdır.
Yeni alıcı akreditif taslağına 'inspection certificate' yazdırdığında iki soruyu netleştirmeden onay vermeyin: hangi şirket ve hangi kapsam. 'Alıcının seçeceği gözetim şirketinin uygun bulması' gibi bir şart, ödemenizi karşı tarafın adamının kalemine bağlar — şirket adı ve tespit kapsamı metinde yazsın, gözetim randevusu da yükleme planına ilk günden girsin.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözleşmeyle belirlenir: yükleme öncesi muayeneyi çoğunlukla talep eden taraf (alıcı) öder; emtia işlerinde yükleme limanı tespiti satıcıya, varış tespiti alıcıya ait olacak şekilde paylaşım da yaygındır.
Raporu düzenleyecek şirketin adı, tespit kapsamı ve raporun içermesi gereken asgari ifadeler açıkça yazılmalıdır. 'Alıcının onayına bağlı' türü öznel şartlar, akreditifin bağımsız belge mantığını bozar ve kabul edilmemelidir.
