Riskin Incoterms'e göre kimde olduğu belirlenmeli; teslim tutanağına şerh düşülmeli, fotoğraf-video ve ambalaj kanıt olarak korunmalı, taşıyıcıya ve sigortacıya süresi içinde yazılı bildirim yapılmalıdır.
Teslim Şekilleri
Hasar ve Ziya
KategoriTeslim Şekilleri
İlgili Terim5 terim
Tanım
Hasar ve ziya (loss and damage), malın; taşıma ve elleçleme süreçlerinde kısmen zarar görmesi (hasar) veya tamamen/kısmen kaybolması (ziya) durumlarını ifade eder.
Bağlam
Hasar gerçekleştiğinde üç soru sırayla cevaplanır. Kimin riskinde: Incoterms'e göre riskin hangi tarafta olduğu belirlenir — talep hakkı o taraftadır. Kim sorumlu: taşıyıcının sorumluluğu, mod bazlı uluslararası rejimlerle sınırlıdır — karayolunda CMR (kg başına SDR limitli tazmin), denizde Lahey-Visby kuralları (koli/kg limitleri), havada Montreal Sözleşmesi; bu limitler çoğu zaman malın gerçek değerinin altında kalır ve tam koruma ancak yük sigortasıyla sağlanır. Nasıl belgelenmeli: teslim anında görünür hasar için rezerv şerhli teslim tutanağı, görünmez hasar için rejimlere göre kısa süreli (CMR'de teslimden itibaren 7 gün gibi) yazılı bildirim süreleri işler — süresi kaçan bildirim, hakkı da kaçırır.
Kurumsal hazırlık, hasar anını panikten prosedüre çevirir: alıcılarla paylaşılan bir 'hasar anı yol haritası' (teslim tutanağına şerh, fotoğraf-video, ambalajın saklanması, sigortacıya ve taşıyıcıya süresinde yazılı bildirim, gerekiyorsa ekspertiz çağrısı), sevkiyat dosyalarında hazır duran kanıt seti (yükleme fotoğrafları, çeki listesi, sıcaklık kayıtları) ve sigorta poliçesinde hasar prosedürünün önceden okunmuş olması. Hasarın maliyeti çoğu zaman malın kendisi değil, kötü yönetilen sürecin ilişki ve tazmin kaybıdır.
Saha Notu
Alıcılarınıza tek sayfalık 'hasarlı teslimat talimatı' gönderin: teslim fişine şerh yazmadan imza atma, ambalajı atma, 24 saat içinde fotoğrafla bildir. Bu sayfa iki işi birden yapar — tazmin haklarınızı süresinde korur ve alıcıya 'bu firma işini biliyor' mesajı verir; hasar tazminlerinin çoğu, hasar gününde değil teslim fişine atılan şerhsiz imzada kaybedilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çoğu zaman hayır: CMR, Lahey-Visby ve Montreal gibi rejimler taşıyıcı sorumluluğunu kg/koli bazlı limitlerle sınırlar. Gerçek değer koruması, yük sigortasıyla sağlanır; taşıyıcı tazmini sigortanın rücu konusudur.
Teslimde fark edilmeyen hasarlar için rejimlere göre kısa yazılı bildirim süreleri vardır (örneğin CMR'de teslimden itibaren yedi gün). Süresi geçen bildirim, tazmin hakkını zayıflatır veya düşürür.