Yurt dışı işveren, teminat mektubunun kendi ülkesindeki bir bankadan olmasını istediğinde: yerel banka mektubu, ancak yükümlünün bankasından aldığı kontrgarantiye dayanarak düzenler.
Kontrgaranti
Tanım
Kontrgaranti (counter-guarantee), lehtarın ülkesindeki bir bankanın teminat mektubu düzenleyebilmesi için; yükümlünün kendi bankasının, o bankaya hitaben verdiği karşı garantidir.
Bağlam
İhtiyacın kaynağı yerellik şartıdır: yurt dışı ihalelerde ve sözleşmelerde işverenler, teminat mektubunun kendi ülkelerindeki (çoğu zaman kendi seçtikleri) bir bankadan düzenlenmesini ister — yabancı bankanın mektubunu kabul etmezler. Zincir böyle kurulur: Türk müteahhit/ihracatçının bankası, işverenin ülkesindeki muhabir bankaya kontrgaranti verir; muhabir banka bu güvenceye dayanarak yerel mektubu (geçici, avans, kesin teminat) düzenler. Tazmin akışı terstir: işveren yerel bankadan tazmin ister, yerel banka kontrgarantiden Türk bankasına, Türk bankası da müşterisine rücu eder. Uluslararası çerçeve, ICC'nin URDG 758 kurallarıdır.
Yönetilecek üç başlık vardır. Maliyet katmanlaşması: iki banka da komisyon aldığından toplam maliyet tek mektuptan yüksektir; ihale fiyatına bu katman baştan konmalıdır. Metin riski: yerel mektubun metni yerel hukuka ve işverenin formatına göre yazılır — 'ilk talepte kayıtsız şartsız ödeme' hükümleri, haksız tazmin (unfair calling) riskini büyütür; metinler, kontrgarantiyle birlikte hukukçuya okutulmalıdır. Vade-iade disiplini: yerel mektup iade edilmeden kontrgaranti kapanmaz ve limitiniz bağlı kalır — iş bitiminde mektupların fiziken iadesinin takibi, çoğu firmada unutulan ve limit kilitleyen bir kalemdir.
Yurt dışı ihaleye girerken teminat maliyetini 'mektup komisyonu' diye tek kalem yazmayın: kontrgaranti + yerel mektup + swift-muhabir masrafları + iade gecikmesi riskini toplayın ve ihale süresi boyunca bağlanacak limitin fırsat maliyetini ekleyin — teminat mimarisi, marjı ince işlerde ihaleyi kazandıran değil, kazandıktan sonra kâr bırakan hesaptır.
Sıkça Sorulan Sorular
İşveren yerel bankadan tazmin ister; yerel banka kontrgaranti kapsamında Türk bankasından, Türk bankası da müşterisinden tahsil eder. 'İlk talepte ödeme' hükümleri bu zinciri hızlı ve tartışmasız işletir.
Çift banka komisyonuna, yerel metnin haksız tazmin riskine (metin incelemesi şart) ve mektup iade edilmeden limitin çözülmemesine. Vade ve iade takibi, aktif yönetilmelidir.
